TÜRK ANAYASA HUKUKU SİTESİ [www.anayasa.gen.tr]


Kemal Gözler,  Anayasa Hukukuna Giriş, Bursa Ekin Kitabevi Yayınları, 2004, s42-56<'dan alınmıştır (www.anayasa.gen.tr/devlet.htm. 15 Mayıs 2004).


NOT: Metindeki bir çok başlık altında açıklama yoktur. Bunlar için yukarıdaki kitabın aslına bakınız.

 

Ana Sayfa: www.anayasa.gen.tr


Devlet kavramı
 

Kemal Gözler

 

I. Devletin Unsurları: Millet, Ülke, Egemenlik......................................................................... 42

    A. İnsan Topluluğu: Millet.................................................................................................. 43

        1. Objektif Millet Anlayışı............................................................................................. 44

        2. Sübjektif Millet Anlayışı............................................................................................ 45

    B. Devletin Toprak Unsuru: Ülke....................................................................................... 46

    C. Devletin İktidar Unsuru: Egemenlik................................................................................ 48

        1. Egemenliğin Değişik Anlamları................................................................................... 49

        2. Egemenlik Teorileri..................................................................................................... 50

            a) Teokratik Egemenlik Teorileri............................................................................... 50

            b) Demokratik Egemenlik Teorileri........................................................................... 51

II. Devletin Kökeni Hakkında Teoriler..................................................................................... 52

    1. Aile Teorisi...................................................................................................................... 53

    2. Biyolojik Teori................................................................................................................ 53

    3. Kuvvet ve Mücadele Teorisi........................................................................................... 54

    4. Ekonomik Teori: Marksizm............................................................................................ 54

    5. Devletin Kaynağını İnsan Aklına ve İradesine Dayandıran Teori: Sosyal Sözleşme Teorisi 56

 

“Devlet” Terimi[1].- Devlet kelimesinin İngilizce karşılığı state, Fransızca karşılığı ise Etat , Almanca karşılığı staat, İtalyanca karşılığı stato, İspanyolca estado’dur. Bunların hepsinin kökeni Latince status kelimesidir[2]. Ancak Latince status, “devlet” demek değil; “hâl”, “durum”, “vaziyet” demektir[3]. İlk defa İtalya’da XVI’ncı yüzyılda, devleti ifade etmek için stato terimi kullanılmaya başlandı. Stato terimini modern anlamda devlet karşılığında ilk kullanan kişi Hükümdar (Il Principe) (1513) isimli eserinde Machiavelli olduğu kabul edilmektedir. 1500 ve 1600’lerde “stato (devlet)” kelimesi Fransız, İngiliz ve Alman dillerine girmiştir[4].

 

KUTU 6.1: Polis, Civitas , Res publica, İmperium , Regnum , Terra , Citta, Bourg, vs.- Eski Yunanlar “devlet” için “polis (poliz)” terimini kullanırlardı ki, bu “site (cité)”, yani “şehir” demekti. Romalılar ise “devlet” karşılığında civitas veya res publica kelimelerini kullanırlardı. Civitas, “site, medine, şehir devleti” demekti. Res publica  ise şey (res) ve kamu (publica) kelimelerinden oluşmakta “kamu malı”, “herkese ait şey” anlamına gelmekteydi. Bu kelime daha sonra Fransızcaya république yani cumhuriyet anlamında geçmiştir. Ortaçağda devlet için imperium, regnum (hükümdarlık, krallık) gibi terimler kullanılmıştır. Yine ortaçağ boyunca devlet yerine zaman zaman, populus, gens  (halk), terra, terre, land (toprak, yer, ülke, memleket) gibi terimler de kullanılmıştır. Yine ortaçağ boyunca devlet yerine citta, cité, ville, bourg gibi “şehir” anlamına gelen  terimler de kullanılmaya devam etmiştir (Jellinek, op. cit., c.I, s.221-226).

I. Devletin Unsurları : Millet, Ülke, Egemenlik

Bir devletin kurulabilmesi için nelere ihtiyaç vardır? Devlet denen şey, bir insan topluluğu olduğuna göre, her şeyden önce bir devletin kurulabilmesi için insanlara ihtiyaç vardır. İnsan topluluğu devletin ilk unsurudur. İkinci olarak bir devlet kurmak isteyen insanlar bu devleti havada ve denizde kurumayacaklarına göre, toprağa ihtiyaçları vardır. Toprak parçası devletin ikinci unsurudur. Ancak yeryüzünde sahipsiz toprak yoktur. Bütün topraklar bir devlete aittir. O hâlde mevcut bir devlete ait bir toprak parçasını o devletten koparmaları gerekmektedir. Ancak devletler genellikle buna izin vermezler ve buna teşebbüs edenleri şiddetle cezalandırırlar. Bu nedenle bir devlet kurmak isteyen insanlar, bunu her halükârda gerçekleştirmek istiyorlarsa, mevcut devlete karşı şiddet yoluyla cevap vermeleri, mevcut devleti şiddet yoluyla yenmeleri ve o toprak parçası üzerinde egemen olmaları gerekir. İşte devletin üçüncü unsuru egemenliktir.

Özetle bir devlet, belirli bir insan topluluğunun, belirli bir toprak parçası üzerinde egemenlik kurmasıyla oluşmaktadır. Bundan yola çıkarak devleti, belirli bir toprak parçası üzerinde egemenlik kurmuş insan topluluğu olarak tanımlayabiliriz.

Şimdi devletin üç unsurunu biraz daha yakından görelim:

A. İnsan Topluluğu : Millet [5]

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, bir devletin kurulabilmesi için gerekli olan ilk şey “insan topluluğu (population)”dur. İnsanlar olmaksızın bir devletin kurulması mümkün değildir. Ancak insan topluluğunun büyüklüğünün bir önemi yoktur. Bir tarafta on-onbeş bin nüfuslu Andorra, Saint-Marin, Kiribatu, Nauru Tuvalu gibi küçük devletler, diğer tarafta nüfusu yüz milyonlarla ifade edilen Çin, Hindistan, Amerika Birleşik Devletleri, Rusya gibi devletler de vardır. Mühim olan belli bir toprak parçası üzerinde belli bir insan topluluğunun egemen olmasıdır. On bin kişilik bir topluluk belli bir toprak parçası üzerinde egemen olmuş ve egemenliğini sürdürebiliyorsa orada devlet vardır. Ama on milyon kişilik bir insan topluluğu belli bir toprak parçası üzerinde egemen olamıyorsa onlar devlet oluşturamazlar.

KUTU 6.2: Devlet, belirli bir ülke üzerinde yaşayan, üstün bir iktidara tâbi olan, teşkilatlanmış insan topluluğunun meydana getirdiği devamlı ve hukukun kendisine kişilik tanıdığı bir varlıktır.

İnsan topluluğunun niceliği (miktarı) önemli değildir; ama niteliği önemlidir. Her insan topluluğu devlet kuramaz. Bir arada yaşayan insanların bir devlet kurabilmeleri için, birtakım bağlar ile birbirine bağlanmış olmaları gerekir. İşte biz birbirlerine birtakım bağlarla bağlanmış insanlardan oluşmuş topluluğa “millet (nation)” deriz. O halde, belli bir insan topluluğunun bir devlet kurabilmesi için “millet” niteliğinde olması gerektiğini söyleyebiliriz. Peki insanları birbirine bağlayan ve milleti meydana getiren bu “bağlar” ne tür bağlardır? Bu bağların niteliğine göre iki değişik millet anlayışı vardır: Objektif millet anlayışı ve sübjektif millet anlayışı.

1. Objektif Millet Anlayışı

 

a) Irk Birliği [6].- 

b) Dil Birliği [9].- 

c) Din Birliği [10].- 

2. Sübjektif Millet Anlayışı

 

Millet kavramı konusunda daha geniş bilgi için şu makaleye bakılabilir:

Kemal Gözler, "Devletin Bir Unsuru Olarak 'Millet' Kavramı", Türkiye Günlüğü, Sayı 64, Kış 2001, s.108-123. [Tam Metin]

 

KUTU 6.3: Milliyetler Prensibi.- “Milliyetler prensibi (principe des natio-nalités)”, 1789 Fransız Devriminin ertesinde ortaya çıkmış ve Osmanlı İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ve Rus Çarlığı gibi çok-uluslu devletlerin parçalanması amacıyla kullanılmıştır. Bu prensibe göre, millet teşkil edecek derecede gelişmiş her insan topluluğu, kendi devletini kurma hakkına sahiptir. Bu prensip hiçbir zaman hukuken geçerli bir ilke olarak kabul edilmemiş; ancak uluslararası ilişkilerde bazı devletlerin diğer devletlere müdahale etmelerini meşrulaştıran bir diplomatik araç olarak kullanılmıştır (Pazarcı, op. cit., c.II,s.8-12; Akbay, op. cit.,s.281-287; Cadoux, op. cit., c.I, s.35-37; Gicquel, op. cit., s.48-49;  Seha L. Meray, “Devletler Hukukunda Milliyetler Prensibi”, Siyasal Bilgiler Okulu Dergisi, Cilt II, 1947, Sayı 3-4; s.295-310; Cilt III, 1948, Sayı 1-2, s.82-131; Sayı 3-4, s.61-114).

 

KUTU 6.4: Self-Determinasyon Hakkı.- “Milletlerin kendi kaderini bizzat tayin hakkı (droit des peuples à disposer d’eux-mêmes)” da denen “self-determinasyon hakkı (right of self determi-nation)”, 1918 Wilson ilkelerinden kaynaklanmıştır. Bu hak 1945 Birleşmiş Milletler Andlaşmasının 1, 55 ve 76’ncı maddelerinde de geçmektedir. Self-determinasyon hakkı, “bir halkın bağımsız bir devlet kurmak dahil, dilediği devlete bağlı olmayı seçme hakkı” demektir (Pazarcı, op. cit., c.I, s.8). Bu hak uluslararası hukukta sadece başka bir devletin sömürgesi altında bulunan halklara tanınmaktadır. Yani bu hak, “sömürgelikten kurtulma (décoloni-sation)” durumunda geçerli olan bir haktır. Self-determinasyon hakkı, kendisi sömürge olmayan, bir devletin ülkesi üzerinde yaşayan insan topluluklarına tanınmamaktadır (Pazarcı, op. cit., c.II, s.8-12; Akbay, op. cit., s.281-287; Cadoux, op. cit., c.I, s.35-37; Gicquel, op. cit., s.49; Füsun Arsava, “Self-Deter-minasyon Hakkının Tarihî Gelişimine Bir”, S.L. Meray’a Armağan, Ankara, AÜSBF Yayınları, 1981, Cilt I, s.55-67).

B. Devletin Toprak Unsuru: Ülke [14]

Devletin ikinci unsuru “ülke (territory, territoire)” unsurudur. Bir devletin kurulabilmesi için, insan topluluğundan sonra, ülke gerekir. Ülke olmaksızın bir devletin kurulabilmesi mümkün değildir. Millet teşkil eden bir insan topluluğunun belli bir toprak parçasına hâkim olmaksızın devlet kurması mümkün değildir. Keza mevcut olan bir devlet, ülkesini kaybederse, devlet olma vasfını da yitirir. İşte bu nedenle, her devlet, kendi ülkesini oluşturan toprak parçası açısından çok hassas davranır.

Üzerinde devamlı olarak yaşanılabilir ve egemenlik kurulabilir nitelikte olmak şartıyla ülkenin büyüklüğünün/küçüklüğünün hiçbir önemi yoktur. Yeryüzünde Rusya, Amerika Birleşik Devletleri gibi çok büyük ülkelere sahip devletler bulunurken, ülkesi çok küçük olan devletler de vardır. Ülkesi en küçük olan Devlet, Vatikan, yani Papalık’tır. Vatikan’ın yüzölçümü 44 hektar (440 dönüm) dır[15]. Vatikan’ın statüsü İtalya ile Papalık arasında 11 Şubat 1929 tarihinde imzalanan Latran Andlaşmasıyla saptanmıştır.

Ülkenin Kısımları .- Ülke, devletin egemenliğine tabi olan ve üzerinde milletin yerleşmiş bulunduğu “üç boyutlu maddî çevre” dir. Ülke, kara sahası, su sahası ve hava sahası olmak üzere başlıca üç kısımdan oluşur[16].

a) Kara Sahası

 

 

b) Su Sahası (Su Ülkesi)[19].- 

c) Hava Sahası (Hava Ülkesi)[22].-

C. Devletin İktidar Unsuru : Egemenlik [24]

Bir devletin kurulabilmesi için, insan topluluğu ve ülke unsurları gereklidir; ama yeterli değildir. İnsan topluluğu ve ülke unsurları tek başlarına devlet oluşturamazlar. Devletin oluşması için, insan topluluğunun bu ülke üzerinde egemen olması gerekir. Devletin üçüncü unsuruna “iktidar unsuru”, “devlet kudreti unsuru”, “kamu gücü unsuru” gibi değişik isimler veriliyorsa da biz bu unsura “egemenlik unsuru” ismini vermeyi tercih ediyoruz.

----

1. Egemenliğin Değişik Anlamları [28]

Egemenlik kavramı ortaya atıldığı zamanlardan günümüze kadar değişik anlamlarda kullanılmıştır. Egemenlik öncelikle “dış egemenlik” ve “iç egemenlik” olmak üzere iki değişik anlamda kullanılmaktadır.

a) Dış Egemenlik.-

 

b) İç Egemenlik.-

 

KUTU 6.7: Devletin Devamlılığı İlkesi (principe de la continuité de l’Etat).- Devlet içinde, hükümetlerin, siyasal rejimlerin değişmesiyle devlet değişmez. Devletin devamlılığı ilkesinin başlıca üç sonucu vardır:

   1. Andlaşmaların Devamlılığı.- Belirli bir dönemdeki yöneticilerin devlet adına yaptıkları uluslararası andlaşmalar, o yöneticiler değiştikten sonra da uluslararası hukuk bakımından devleti bağlamaya devam ederler.

   2. Hukukun Devamlılığı.- Belirli bir dönemdeki yasama organının yaptığı kanunlar, yürütme organının yaptığı düzenleyici işlemler veya bireysel işlemler, o yasama organını veya yürütme organını işgal eden kişiler değiştikten sonra da varlıklarını ve geçerliliklerini korumaya devam ederler. Keza, önceki rejimi ihtilal yoluyla

deviren yeni bir rejim de, eski rejim zamanında çıkarılmış kanunları ve diğer işlemleri ilga etmedikçe, bu kanunlar ve işlemler yürürlükte kalmaya ve kişileri bağlamaya devam eder.

     3. Borçların Devamlılığı.- Belirli bir dönemde, devlet adına yetkili organların aldığı gerek iç ve dış borçlar, gerek hükûmet, gerek rejim değişikliklerinden sonra da varlıklarını sürdürmeye devam ederler. Mevcut bir rejimi ihtilal yoluyla deviren yeni rejim, eski rejim döneminde devlet adına alınan gerek iç, gerek dış borçları hukuken inkâr edemez (Esmein, op. cit., c.I, s.2-3; Carreau, op. cit., s.456-357; Okandan, op. cit., s.898-899; Arsel, Anayasa Hukuku, op. cit., s.29-30).

2. Egemenlik Teorileri [43]

Egemenliğin kime ait olduğu sorusuna ilişkin olarak değişik teoriler ileri sürülmüştür. Bu teorileri şema hâlinde aşağıdaki gibi gösterebiliriz:

a) Teokratik Egemenlik Teorileri

 

aa) Doğaüstü İlâhî Hukuk Doktrini

 

bb) Providansiyel İlâhî Hukuk Doktrini

 

b) Demokratik Egemenlik Teorileri

 

aa) Millî Egemenlik Teorisi

 

bb) Halk Egemenliği Teorisi

 

II. Devletin kökeni Hakkında Teoriler

Devlet neden ve nasıl ortaya çıkmıştır? Devletin kaynağı hakkında çeşitli teoriler ileri sürülmüştür. Bu teorilerden ilki, devletin kökenini ailede ve onun genişlemesinde, ikincisi birtakım biyolojik esaslarda, üçüncüsü kuvvet ve mücadelede, dördüncüsü bazı ekonomik olaylarda ve beşincisi insanın akıl ve iradesinde bulur. Şimdi bu teorileri sırasıyla inceleyelim.

1. Aile Teorisi

 

2. Biyolojik Teori

 

3. Kuvvet ve Mücadele Teorisi [70]

4. Ekonomik Teori : Marksizm [74]

5. Devletin Kaynağını İnsan Aklına ve İradesine Dayandıran Teori: Sosyal Sözleşme Teorisi [76]

 

a) Thomas Hobbes[77]

 

b) John Locke[79]

 

c) Jean-Jacques Rousseau[81]

 

TABLO 6.1: Hobbes, Locke ve Rousseau Arasında Karşılaştırma

 

Hobbes

Locke

Rousseau

Doğal Yaşam

Kavga var.

Barış ve özgürlük var.

Barış, eşitlik var. Özel mülkiyetin ortaya çıkmasıyla eşitlik bozuluyor. Güveni temin etmek için bireyler, sözleşerek, “genel irade”yi oluşturuyorlar. İnsanlar, özgürlüklerinden vazgeçmiş olmuyorlar; ama genel iradeye tâbiler. Azınlık hakları yok.

Sözleşmenin Konusu

Özgürlüklerin Leviathan’a  devri

Cezalandırma hakkının devlete devri

Devletin
Taahhüdü

Güvenlik ve düzen sağlamak

Suçluları cezalandırmak, adaleti gerçekleştirmek

Devlet Anlayışı

Otoriter

Özgürlükçü

 

DAHA FAZLASI İÇİN (Devletin Unsurları Hakkında):
Okandan, op. cit., s.674-896; Akbay, op. cit., s.272-602; Abadan, op. cit., s.123-380; Zabunoğlu, op. cit., s.35-144; Özçelik, op. cit., c.I, s.21-137; Başgil, op. cit., s.123-183; Esen,  op. cit., s..115-206; Akipek, op. cit., c.II, s.1-132; Pazarcı, op. cit., c.II, s.1-111; Jellinek, op. cit., c.1, s.221-230, c.II, 1913, s.17-165; Cadart, op. cit., c.I, s.52-123; Cadoux, op. cit., c.I, s.27-47.

(Devletin Kökeni Hakkında): Okandan, op. cit., s.28-114; Akbay, op. cit., c.I, s.19-59; Zabunoğlu, op. cit., s.47-72; Özçelik, op. cit., c.I, s.26-39; Jellinek, op. cit., c.I, s.301-345.

 

ANAHTAR

TERİMLER

Aile teorisi

Aziz Thomas

Aziz Paul

Bağımsızlık

Biyolojik teori

Bluntschili

Bodin

Cezalandırma hakkı

Devlet

Devletin devamlılığı ilkesi

Devletin kişiliği il.

Devletin unsurları

Dış egemenlik

Dil birliği

Din birliği

Doğaüstü ilâhî hukuk doktrini

 

Egemen eşitlik ilkesi

Egemenliğin nitelikleri

Egemenlik

Ekonomik teori

Genel irade

Halk

Halk egemen-liği teorisi

Halk-millet ayrımı

Hava sahası

Hobbes

Irk birliği

İç egemenlik

İçişlerine karış-mama ilkesi

İktidar unsuru

İmperium

 

İnsan topluluğu

Kara sahası

Kuvvet ve mü-cadele teorisi

Leviathan

Locke

Machiavelli

Marksizm

Marx

Millet

Millî egemenlik teorisi

Milliyetler prensibi

Objektif millet anlayışı

Oppenheimer

Organizmacı   teori

Providansiyel

 

  ilâhî hukuk doktrini

Renan

Rousseau

Self-determinas-yon hakkı

Sosyal sözleşme teorisi

Spencer

Su sahası

Summa potestas

Sübjektif millet anlayışı

Tabiat hali

Teokratik egemenlik teorileri

Toprak unsuru

Ülke

Ülkenin bütünlüğü ilkesi

Özdeyişler: Bellum omnium contra omnes (Thomas Hobbes).

Homo homini lupus  (Thomas Hobbes).

Omnis potestas a Deo. Non est potestas nisi a Deo (Aziz Paul).

Omnis potestas a Deo, per populum (Aziz Thomas).

 


 

[1]. Georg Jellinek, L’Etat moderne et son droit, Traduction française par Georges Fardis, Paris, V. Giard & Brière, 1911, Cilt 1, s.221-230; Yavuz Abadan, Amme Hukuku ve Devlet Nazariyeleri, Ankara, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1952, s.123-132; Ali Fuat Başgil, Esas Teşkilât Hukuku, İstanbul, Baha Matbaası, 1960, s.126; Bülent Nuri Esen, Anayasa Hukuku: Genel Esaslar, Ankara, Ayyıldız Matbaası, 1970, s.89-90.

[2]. Charles Cadoux, Droit constitutionnel et institutions politiques, Paris, Cujas, 1988, c.I, s.23.

[3]. Türk Hukuk Kurumu, Türk Hukuk Lügatı, Ankara, Türk Hukuk Kurumu Yayınları, 1944, s.576.

[4]. Jellinek, op. cit., c.I, s.222-226

[5]. Muvaffak Akbay, Umumî Amme Hukuku Dersleri, Ankara, AÜHF Yayınları, Dördüncü Baskı, 1961, Cilt I,  s.278-308; Recai Galip Okandan, Umumî Amme Hukuku, İÜHF Yayınları, 1968, s.676-710; Abadan, op. cit., s.173-199; Yahya Kazım Zabunoğlu, Kamu Hukukuna Giriş: Devlet, Ankara, AÜHF Yayınları, 1973, s.74-96; Arsel, Anayasa Hukuku, op. cit., s.14-19; Başgil, op. cit., c.I, s.135-154; Özçelik, op. cit., c.I, s.39-59; Jean Gicquel, Droit constitutionnel et institutions politiques, Paris, Montchrestien, Onaltıncı Baskı, 1996, s.46-50; Rod Hague, Martin Harrop ve Shaun Breslin, Comparative Government and Politics, Houndmills, Macmillan Press, 1998, s.8-9.

[6]. Irk birliği konusunda bkz. Akbay, op. cit., s.278-279; Okandan, op. cit., s.687-689; Abadan, op. cit., s.179-181; Başgil, op. cit., c.I, s.138-139.

[7]. Aktaran: Başgil, op. cit., s.138.

[8]. Başgil, op. cit., s.138.

[9]. Dil birliği konusunda bkz. Akbay, op. cit., s.279; Okandan, op. cit., s.689-691; Abadan, op. cit., s.181-182; Başgil, op. cit., c.I, s.139-141.

[10].           Din birliği konusunda bkz. Akbay, op. cit., s.279; Okandan, op. cit., s.687-689; Abadan, op. cit., s.182-183; Başgil, op. cit., c.I, s.141.

[11].           Renan hakkında bkz. Edward McNall Burns, Çağdaş Siyasal Düşünceler: 1850-1950 (Çev. Alaeddin Şenel), Ankara, Birey ve Toplum Yayıncılık, 1982, s.442-443.

[12].           Ernest Renan, Qu’est-ce qu’une nation, Paris, 1882. Türkçe çevirisi için bkz. Ernest Renan, “Millet Nedir”, Ülkü, Sayı 77, Temmuz 1939, s.396 vd., Sayı 78, Ağustos 1939, s.514 vd.

[13].           Okandan, op. cit., s.693.

[14].           Akbay, op. cit., s.309-322; Okandan, op. cit., s.713-736; Abadan, op. cit., s.143-170; Zabunoğlu, op. cit., s.96-109; Başgil, op. cit., c.I, s.155­-174; Özçelik, op. cit., c.I, s.60-72; Esen, op. cit., s.169-182; Cadoux, op. cit., c.I, s.26-30; Gicquel, op. cit., s.50-52; Akipek, op. cit., c.II s.13-86; Pazarcı, op. cit., c.II, s.12-19, 254-465; Jellinek, op. cit., c.II, s.17-34; Ayferi Göze, Devletin Ülke Unsuru, İstanbul, 1959.

[15].           Akbay, op. cit., s.311; Okandan, op. cit., s.716.

[16].           Ömer İlhan Akipek, Devletler Hukuku, Ankara, Başnur Matbaası, Üçüncü Bası, Tarihsiz (1965?), II. Kitap, s.1-132 (Bundan böyle “Akipek, op. cit., c.I” şeklinde kısaltılacaktır) ;

[17].           Akipek, op. cit., c.II, s.14; Hüseyin Pazarcı, Uluslararası Hukuk Dersleri, Ankara, Turhan Kitabevi, Beşinci Bası, 1998, II. Kitap, s.12-13 (Bundan böyle “Pazarcı, op. cit., c.II” şeklinde kısaltılacaktır).

[18].           Akipek, op. cit., c.II, s.14; Pazarcı, op. cit., c.II, s.13.

[19].           Pazarcı, op. cit., c.II, s.13, 341, 417-418; Akipek, op. cit., c.II, s.27.

[20].           Pazarcı, op. cit., c.II, s.341.

[21].           Ibid., c.II, s.317-420.

[22]. Pazarcı, op. cit., c.II, s.15, 442-443, 459.

[23]. Ibid., s.459.

[24]. Akbay, op. cit., s.323-520; Okandan, op. cit., s.738-795; Abadan, op. cit., s.227-321; Zabunoğlu, op. cit., s.110-125; Başgil, op. cit., c.I, s.175-184; Özçelik, op. cit., c.I, s.72-84; Arsel, Anayasa Hukuku, op. cit., S.20-25; Münci Kapani, Politika Bilimine Giriş, Ankara, Bilgi Kitabevi, Sekizinci Baskı, 1996, s.54-66; Akipek, op. cit., c.II, s.88-92; Pazarcı, op. cit., c.II, s.19-30; Cadoux, op. cit., c.I, s.37-26-30; Jellinek, op. cit., c.II, s.61-168; Esmein, op. cit., c.I, s.2-3; Raymond Carré de Malberg, Contribution à la théorie générale de l’Etat, Paris, Sirey, 1920, c.I, s.69-88; Georges Vedel, Droit constitutionnel, Paris, Sirey, 1949, op. cit., s.103-106; Julien Laferrière, Manuel de droit constitutionnel, Paris, Editions Domat Montchrestien, 1947, s.358. s.357-383.

[25]. Kapani, Politika Bilimine Giriş, op. cit., s.56.

[26]. Abadan, op. cit., s.256; Kapani, Politika Bilimine Giriş, op. cit., s.56.

[27]. Jean Bodin, Les six livres de la République, Kitap I, Bölüm VIII, (Çev. Özer Ozankaya, “Devlet Üstüne Altı Kitap’tan Seçme Parçalar” in, Mete Tunçay (der.), Batı’da Siyasal Düşünceler Tarihi (Seçilmiş Yazılar), Ankara, Teori Yayınları, 1986, c.II, s.163.

[28].           Carré de Malberg, op. cit., c.I, s.69-88; Laferrière, op. cit., s.357-383; Hague, Harrop ve Breslin, op. cit., s.6-7; Arsel, Anayasa Hukuku, op. cit., s.20-25; Kapani, Politika Bilimine Giriş, op. cit., s.54-66.

[29].           Carré de Malberg, op. cit., c.I, s.70; Arsel, Anayasa Hukuku, op. cit., s.21; Kapani, Politika Bilimine Giriş, op. cit., s.57.

[30].           Carré de Malberg, op. cit., c.I, s.71.

[31].           Pazarcı, op. cit., c.II, s.21-22.

[32].           Ibid., s.25.

[33].           Ibid., s.26.

[34].           Kapani, op. cit., s.58.

[35].           Bodin, Les six livres de la République, Kitap I, Bölüm VIII ve X; Carré de Malberg, op. cit., c.I, s.76; Akbay, op. cit., s.467; Kapani, op. cit., s.58.

[36].           Kapani, op. cit., s.58.

[37].           Okandan, op. cit., s.775-782; Zabunoğlu, op. cit., s.117-119; Özçelik, op. cit., c.II, s.82.

[38].           Julien Laferrière, Manuel de droit constitutionnel, Paris, Editions Domat Montchrestien, 1947, s.358.

[39].           Ibid., s.358.

[40].           Ibid., s.361-362.

[41].           Özçelik, op. cit., c.I, s.82; Zabunoğlu, op. cit., s.119.

[42].           Özçelik, op. cit., c.I, s.82.

[43].           Akbay, op. cit., s.328-357; Okandan, op. cit., s.749-774; Özçelik, op. cit., c.I, s.75-84; Kapani, op. cit., s.68-88; Léon Duguit, Manuel de droit constitutionnel, Paris, Anciennes Maisons Thorin et Fontemoing, 4’üncü Baskı, 1923, s.16-18; Laferrière, op. cit., s.364-384.

[44]. Laferrière, op. cit., s.365-366; Duguit, Manuel de droit constitutionnel, op. cit., s.16-17; Charles Debbasch et al., Droit constitutionnel et institutions politiques, Paris, Economica, 3’üncü Baskı, 1990, s.38; Özçelik, op. cit., c.I, s.75-77; Arsel, op. cit., s.26; Kapani, op. cit., s.68-70; Erdoğan Teziç, Anayasa Hukuku, İstanbul, Beta Yayınları, Beşinci Baskı, 1998, s.87-90.

[45]. Laferrière, op. cit., s.364.

[46]. Laferrière, op. cit., s.365-366; Duguit, Manuel, op. cit., s.16-17; Debbasch et al., op. cit., s.38.

[47]. Laferrière, op. cit., s.365.

[48]. Mémoires de Louis XIV, édit. 1860, II, s.306’dan nakleden Laferrière, op. cit., s.365.

[49]. Laferrière, op. cit., s.366-367; Duguit, Manuel de droit constitutionnel, op. cit., s.17-18.

[50]. Laferrière, op. cit., s.366.

[51]. Özçelik, op. cit., c.I, s.76.

[52]. Laferrière, op. cit., s.368-374; Duguit, Manuel de droit constitutionnel, op. cit., s.18-19; Cadart, op. cit., s.188-190; Pierre Pactet, Institutions politiques - Droit constitutionnel, Paris, Masson, Onbirinci Baskı, 1992, s.89-90; Cadoux, op. cit., c.I, s.290-292; Debbasch et al., op. cit., s.38-39; Özçelik, op. cit., c.I, s.77-81; Arsel, Anayasa Hukuku, op. cit., s.26-27; Kapani, Politika Bilimine Giriş, op. cit., s.70-75; Teziç, Anayasa Hukuku, op. cit., s.87-90.

[53].           Laferrière, op. cit., s.368-384; Cadart, op. cit., c.I, s.189-193; Vedel, op. cit., s.130-132; Pactet, op. cit., s.89-90; Cadoux, op. cit., c.I, s.290-291.

[54].           Cadart, op. cit., c.I, s.189; Pactet, op. cit., s.89; Vedel, op. cit., s.130; Cadoux, op. cit., s.290.

[55].           Cadart, op. cit., c.I, s.189; Teziç, Anayasa Hukuku, op. cit., s.94.

[56].           Cadart, op. cit., c.I, s.190; Vedel, op. cit., s.131; Pactet, op. cit., s.90; Cadoux, op. cit., c.I, s.291.

[57].           Cadart, op. cit., c.I, s.190.

[58].           Cadart, op. cit., c.I, s.190; Cadoux, op. cit., c.I, s.291; Pactet, op. cit., s.90.

[59].           Jean Jacques Rousseau, Toplum Sözleşmesi, Çev. Vedat günyol, İstanbul, Adam Yayınları, 1982, s.71.

[60].           Okandan, op. cit., s.28-37; Akbay, op. cit., c.I, s.21-22; Zabunoğlu, op. cit., s.48-49; Özçelik, op. cit., c.I, s.28-30; Jellinek, op. cit., c.I, s.316-319.

[61].           Okandan, op. cit., s.28.

[62].           Ibid., s.28-29.

[63].           Özçelik, op. cit., c.I, s.28; Akbay, op. cit., c.I, s.21.

[64].           Bu düşünürlerin  görüşlerinin açıklaması hakkında bkz. Okandan, op. cit., s.30-34.

[65].           Okandan, op. cit., s.50-63; Zabunoğlu, op. cit., s.59-61; Özçelik, op. cit., c.I, s.32-34.

[66].           Okandan, op. cit., s.51.

[67].           Ibid.

[68].           Özçelik, op. cit., c.I, s.33.

[69].           Bu düşünürlerin görüşleri için bkz. Okandan, op. cit., s.52-56.

[70].           Okandan, op. cit., s.37-50; Akbay, op. cit., c.I, s.49-54; Özçelik, op. cit., c.I, s.30-32.

[71].           Okandan, op. cit., s.37-38; Akbay, op. cit., c.I, s.49.

[72].           Bu düşünürlerin fikirleri için bkz. Okandan, op. cit., s.38-47.

[73].           Bkz. Franz Oppenheimer, Devlet,  Çev. Alâeddin Şenel ve Yavuz Sabuncu, İstanbul, Kaynak Yayınları, 1984, passim, özellikle, s.51-84.

[74].           Okandan, op. cit., s.63-67, 658-663; Zabunoğlu, op. cit., s.61-65; İlhan F. Akın, Kamu Hukuku, İstanbul, Beta Yayınları, 1987, s.223-235;  261-315; McNall Burns, op. cit., s.147-179; Tunaya, op. cit., s.491-511; Henri Lefebre, Marksizm, Çev.Vedat Günyol, Ankara, Alan Yayıncılık, 1986; Vedel, op. cit., s.202-209; Chantebout, op. cit., s.15-16; 364-367; Cadoux, op. cit., c.I, s.98-101, 111-122. 

[75].           Aralarında farklılıklar olmakla birlikte Friedrich Engels (1820-1895), Karl Kautsky (1854-1938), Vladimir İlyiç Lenin (1870-1924) de Marksist teorinin diğer önde gelen isimleri olarak sayılabilir. 

[76].           Okandan, op. cit., s.68-97; Akbay, op. cit., c.I, s.23-49; Zabunoğlu, op. cit., s.51-55; Özçelik, op. cit., c.I, s.35-38; Jellinek, op. cit., c.I, s.322-343; Cadoux, op. cit., c.I, s.102-105.

[77].           Adnan Güriz, Hukuk Felsefesi, Ankara, AÜHF Yayınları, 1985, s.194-205; Alaeddin Şenel, Siyasal Düşünceler Tarihi, Ankara, Teori Yayınları, 1985, s.403-419; Okandan, op. cit., s.75-78; 542-545; Akın, Kamu Hukuku, op. cit., s.112-115; Ayferi Göze, Siyasal Düşünceler ve Yönetimler, İstanbul, Bieta, 1986, s.130-141; Akbay, op. cit., c.I, s.26-32; Murat Sarıca, Siyasi Düşünce Tarihi, İstanbul, Gerçek Yayınevi, 1983, s.61-65; Adnan Güriz, “Hobbes, Şahsiyeti ve Siyasî Fikirleri”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 12, 1955, Sayı 1-2, s.298-315.

[78].           Thomas Hobbes’un en bilinen eseri Leviathan (1651)’dır. Leviathan’dan Türkçe seçme parçalar için bkz. Mete Tunçay (der.), Batı’da Siyasi Düşünceler Tarihi, Ankara, Teori Yayınları, 1985, c.II, s.181-225.

[79].           Güriz, Hukuk Felsefesi, op. cit., s.201-207; Şenel, Siyasal Düşünceler Tarihi, op. cit., s.427-444; Okandan, op. cit., s.81-83; 553-562; Akın, Kamu Hukuku, op. cit., s.126-139; Akbay, op. cit., c.I, s.32-36; Sarıca, op. cit., s.68-71.; Bedia Akarsu, “John Locke’un Devlet Felsefesi”, Felsefe Arkivi, Sayı 12, 1961, s.72-85; Esin Örücü, “John Locke ve Sosyal Mukavelesinin Özelliği”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt 33, 1968, Sayı 3-4, s.177-196. 

[80].           John Locke’un en bilinen eseri Two Treatises of Civil Goverment (Sivil Yönetim Üzerine İki İnceleme) (1690)’dir. Bu eserden Türkçe seçme parçalar için bkz. Tunçay (der.), op. cit., s.225-258. 

[81].           Güriz, Hukuk Felsefesi, op. cit., s.208-214; Şenel, Siyasal Düşünceler Tarihi, op. cit., s.453-463; Okandan, op. cit., s.84-88; 578-594; Akın, Kamu Hukuku, op. cit., s.156-173; Göze, op. cit., s.192-214; Akbay, op. cit., c.I, s.38-43; Sarıca, op. cit., s.81-89; Tunçay (der.), op. cit., c.II, s.325-355.

[82].           Jean-Jacques Rousseau’un en bilinen iki eseri şunlardır: 1. Discours sur l’origine et les fondements de l’inégalité parmi les hommes (İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı ve Temelleri Hakkında Nutuk” Bu eserin çevirisi için bkz. Jean-Jacques Rousseau, İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı, Çev. Rasih Nuri İleri, İstanbul, Say Yayınları, 1986. 2. Le contrat social (Sosyal Sözleşme) (1762)’dir. Bu eserin Türkçe çevirisi için bkz: Jean-Jacques Rousseau, Toplum Sözleşmesi, Çev. Vedat Günyol, İstanbul, Adam Yayınları, 1982.

[83].           Rousseau şöyle yazıyor: “Bir toprak parçasının etrafını çitle çevirip ‘bu, bana aittir’ diyebilen, buna inanacak kadar saf insanlar bulabilen ilk insan uygar toplumun gerçek kurucusu oldu” (Rousseau, İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı,  op. cit., s.135).

[84].           Okandan, op. cit., s.86.


Copyright

(c) Kemal Gözler. 2001-2004. Bu sayfaya izin almadan link verilebilir. Ancak, bu web sayfası, önceden izin almaksızın ne suretle olursa olsun, kopyalanamaz, çoğaltılamaz, tekrar yayınlanamaz, dağıtılamaz, başka internet sitelerine metin olarak konulamaz. İzin için E-Mail: kgozler@hotmail.com  adresine başvurunuz. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 21.2.2001 tarih ve 4630 sayılı kanunla değişik 71 ve 72’nci maddeleri, bir fikir ve sanat eserini herhangi bir yöntemle çoğaltanları, dağıtanları, satanları, elinde bulunduranları, paraya çevrilmeksizin, 2 (iki) yıldan 6 (altı) yıla kadar hapis cezası ve 50 (elli) milyar liradan 150 (yüzelli) milyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırmaktadır.

Alıntılar (İktibas) Konusunda Açıklamalar

Bu çalışmadan yapılacak alıntılarda (iktibaslarda) 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 35’inci maddesinde öngörülen şu şartlara uyulmalıdır: (1) İktibas, bir eserin “bazı cümle ve fıkralarının” bir başka esere alınmasıyla sınırlı olmalıdır (m.35/1). (2) İktibas, maksadın haklı göstereceği bir nispet dahilinde ve münderecatını aydınlatmak maksadıyla yapılmalıdır (m.35/3). (3) İktibas, belli olacak şekilde yapılmalıdır (m.35/5) [Bilimsel yazma kurallarına göre, aynen iktibasların tırnak içinde verilmesi ve iktibasın üç satırdan uzun olması durumunda iktibas edilen satırların girintili paragraf olarak dizilmesi gerekmektedir]. (4) İktibas ister aynen, ister mealen olsun, eserin ve eser sahibinin adı belirtilerek iktibasın kaynağı gösterilmelidir (m.35/5). (5) İktibas edilen kısmın alındığı yer belirtilmelidir (m.35/5).

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 21.2.2001 tarih ve 4630 sayılı kanunla değişik 71’inci maddesinin 4’üncü fıkrası, 35’inci maddeye aykırı olarak “kaynak göstermeyen veya yanlış yahut kifayetsiz veya aldatıcı kaynak” göstererek iktibas yapan kişileri, 4 (dört) yıldan 6 (altı) yıla kadar hapis ve 50 (elli) milyar liradan 150 (yüzelli) milyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırmaktadır.

Ayrıca Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 18 Şubat 1981 tarih ve E.1980/1, K.1981/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına göre kararına göre, “iktibas hususunda kullanılan eser sahibinin ve eserinin adı belirtilse bile eser sahibi, haksız rekabet hükümlerine dayanarak Borçlar Kanununun 49. maddesindeki koşulların gerçekleşmesi halinde manevi tazminat isteyebilir”.

Yukarıdaki şartlara uygun olarak alıntı yapılırken bu çalışmaya şu şekilde atıf yapılması önerilir:

 

Kemal Gözler,   Anayasa Hukukuna Giriş, Bursa Ekin Kitabevi Yayınları, 2004, s.   (www.anayasa.gen.tr/.htm. erişim tarihi).

 


Editör: Kemal Gözler

E-Mail: kgozler@hotmail.com

Ana Sayfa: www.anayasa.gen.tr