TÜRK ANAYASA HUKUKU SİTESİ [Ana Sayfa: www.anayasa.gen.tr]

DEVLET BAŞKANLARI:

Bir Karşılaştırmalı Anayasa Hukuku İncelemesi - Kemal Gözler

Kemal Gözler, Devlet Başkanları: Bir Karşılaştırmalı Anayasa Hukuku İncelemesi,  Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları, 2001,  XVI+320 s.  (www.anayasa.gen.tr/devletbaskanlari.htm; 1.5.2004).

ISBN: 975-7338-72-9                                Ana Sayfa: www.anayasa.gen.tr

Yayınevi: Ekin Kitabevi

Burç Pasajı no: 27

Altıparmak - BURSA

Tel: (0224) 220 16 72

Fax: (0224) 223 04 37    

    PLAN

    Birinci Kısım.- Başkanlık Sistemlerinde Devlet Başkanı: Başkan (ABD Örneği)

    İkinci Kısım- Parlâmenter Hükûmet Sistemlerinde Devlet Başkanları

  Birinci Bölüm.- Devlet Başkanlarının Statüsü
  İkinci Bölüm.- Devlet Başkanlarının Sorumlulukları
  Üçüncü Bölüm.- Devlet Başkanlarının Görev ve Yetkileri
  Dördüncü Bölüm.- Karşı-İmza Kuralı

  Beşinci Bölüm.- Devlet Başkanı-Hükûmet Çatışması

“Devlet başkanı” devletin en eski organıdır. Nerede bir devlet varsa orada bir devlet başkanı vardır. Dolayısıyla devlet başkanlığı kurumu, devlet kadar eski bir kurumdur. Devlet başkanları, hükûmet sistemlerine göre değişmektedir. Amerika Birleşik Devletleri gibi başkanlık sistemini benimsemiş ülkelerde yürütme organı monist yapıdadır. Yürütme organının başında bulunan “başkan”, hem hükûmet başkanı, hem de devlet başkanıdır. Parlâmenter hükûmet sistemlerinde ise yürütme organı düalist yapıdadır. Parlâmenter hükûmet sistemlerinde yürütme organının bir kanadında “hükûmet”, diğer kanadında ise “devlet başkanı” bulunur. Parlâmenter hükûmet sistemlerinin kendi içinde ise devlet başkanları, devlet şekline göre ikiye ayrılmaktadır. Monarşilerde devlet başkanı “kral”, cumhuriyetlerde ise “cumhurbaşkanı”dır.

İşte bu çalışmada devlet başkanlarının statüleri (seçilme yeterliliği, görev süresi, seçim, göreve başlama , görevin sona erdiren haller, devlet başkanlığının boşalması, vekâlet, vs.), sorumlulukları (siyasî, cezaî ve hukukî sorumluluk ve sorumsuzluklarını), görev ve yetkileri karşılaştırmalı açıdan incelenmektedir. Karşılaştırma için 25 ülkenin anayasal düzenlemeleri seçilmiştir. Bu yirmi beş ülke şunlardır: Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya, Avusturya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İngiltere, İrlanda, İspanya, İsrail, İsveç, İsviçre, İtalya, İzlanda, Japonya, Kanada, Lüksemburg, Norveç, Portekiz, Türkiye, Yeni Zelanda ve Yunanistan.

 

 

Bu kitabın tam metnini HTML formatında okumak için burasını tıklayınız (Açılması zaman alabilir. Bekleyiniz)

 

Bu kitabın PDF formatında indirmek için aşağıdaki linklere tıklayınız.

1- Kapaklar, İçindekiler (Sayfa I-XVI)

2- Giriş, Kısım 1, Kısım 2, Bölüm1 ve 2 (Sayfa 1-116)

3- Kısım 2, Bölüm 3 (Sayfa 117-234)

4- Kısım 2, Bölüm 4-Son (Sayfa 235-291)

5-  Bibliyografya, Indeks, Arka Kapak

 

 

 
İÇİNDEKİLER

 

 

 


GİRİŞ

I. Konu: Devlet Başkanları.......................................................................................................... 1

Tarihsel Olarak Mevcut Olma............................................................................................... 1

Devlet Başkanlığının Tekliği veya Kolejyalliği...................................................................... 1

Devlet Başkanı - Devlet Başkanlığı ...................................................................................... 2

Devlet Başkanı Çeşitleri........................................................................................................ 3

II. Yöntem: Karşılaştırmalı Yaklaşım.......................................................................................... 3

Yirmibeş Ülke........................................................................................................................ 3

Demokrasi Kriteri ............................................................................................................ 3

İstikrar Kriteri.................................................................................................................. 5

III. Yürütme Organının Yapısı.................................................................................................... 6

A. Başkanlık Sistemlerinde Yürütme Organının Özellikleri................................................... 7

1. Tek-Başlılık.................................................................................................................. 8

2.Başkanın Halk Tarafından Seçilmesi............................................................................. 9

3. Başkanın Siyasal Sorumsuzluğu................................................................................. 10

B. Parlâmenter sistemlerde Yürütme Organının Yapısı: İki-başlılık.................................... 10

1. İki-Başlılık.................................................................................................................. 10

2.Yürütmenin Göreve Gelişi........................................................................................... 11

3. Siyasal Sorumluluk: Yasamanın Güvenine Dayanma................................................. 12

Yarı-Başkanlık Sistemlerinde Yürütme Organının Yapısı.................................................... 12

IV. Plân..................................................................................................................................... 12

 

Birinci Kısım
başkanlık sistemlerinde devlet başkanı
:
Başkan
 (Abd Örneği )

I. Başkanın Statüsü................................................................................................................... 16

Seçilme Yeterliliği................................................................................................................. 16

Görev Süresi ....................................................................................................................... 16

Seçim.................................................................................................................................... 17

Göreve Başlama................................................................................................................... 17

Görevin Sona Ermesi........................................................................................................... 17

Başkanlık Makamının Kesin Olarak Boşalması ve Başkan Yardımcısının Başkan Olması... 18

Başkanlık Makamının Geçici Olarak Boşalması ve Başkan Yardımcısının
Vekil Başkan Olması....................................................................................................... 18

Başkan Yardımcısı............................................................................................................... 19

Departmanlar....................................................................................................................... 20

Sekreterler............................................................................................................................ 20

Kabine.................................................................................................................................. 21

Başkanlık Teşkilâtı.............................................................................................................. 22

The White House Office.................................................................................................. 22

Executive Office of the President..................................................................................... 22

Office of Management and Budget............................................................................ 22

Council of Economic Advisers.................................................................................. 23

National Security Council.......................................................................................... 23

Central Intelligence Agency (CIA)............................................................................. 23

II. Başkanın Sorumluluğu ve Sorumsuzluğu.............................................................................. 23

1. Başkanın Kongre Karşısında Siyasal Sorumsuzluğu........................................................ 23

2. Başkanın Cezaî Sorumluluğu: Impeachment.................................................................... 24

Örnekler.......................................................................................................................... 25

1868: Johnson........................................................................................................... 25

1975: Nixon (Watergate)........................................................................................... 25

1998: Clinton............................................................................................................ 25

Konusu........................................................................................................................... 26

Dar Yorum................................................................................................................ 26

Geniş Yorum............................................................................................................. 26

3. Başkanın Hukukî Sorumluluğu........................................................................................ 27

III. Başkanın Görev ve Yetkileri............................................................................................... 28

1. Baş Komutanlık Yetkisi (Military Power, President as Commander-in-Chief).............. 28

2. Af Yetkisi (Pardoning Pover)......................................................................................... 29

3. Uluslararası Andlaşma Yapma Yetkisi (Traity Power).................................................... 30

4. Executive Agreements Yapma Yetkisi............................................................................. 30

5. Elçileri ve Diğer Temsilcileri Kabul Etmek Yetkisi.......................................................... 31

6. Kanunların Yürütülmesi (Execution of the Laws) Görev  ve Yetkisi............................... 31

7. Atama Yetkisi (Appointment Power)............................................................................... 32

8. Azil Yetkisi (Removal Power)......................................................................................... 32

9. Veto Yetkisi (Power of Veto)........................................................................................... 34

a) Normal Veto............................................................................................................... 35

b) Cep Vetosu (Pocket Veto) ......................................................................................... 35

c) Item Veto.................................................................................................................... 36

10. Başkanın Kongreye İlişkin Yetkileri.............................................................................. 37

11. Yürütme İmtiyazı (Executive Privilege)........................................................................ 37

12. Özerk Düzenleme Yetkisi (Executive Orders).............................................................. 39

13. Devredilmiş Düzenleme Yetkisi (Statutory Powers)..................................................... 40

14. Kredileri Harcamama (Impoundment of Funds) Yetkisi................................................ 40

15. “Devletin Başı” Olma Sıfatından Kaynaklanan Yetkileri.............................................. 41

 

İkinci Kısım
Parlâmenter Hükûmet Sİstemlerİnde
Devlet Başkanları

 

Birinci Bölüm
Devlet Başkanlarının Statüsü

I. Monarşilerde.......................................................................................................................... 45

A. Kralın Belirlenmesi......................................................................................................... 46

1. Hanedan Dışına Çıkma Yasağı.................................................................................... 46

2. Hanedanın Tükenmesi................................................................................................ 47

3. İntikal Kuralları.......................................................................................................... 47

a) Direkt Hat Sistemi................................................................................................ 47

b) Civar Sistemi......................................................................................................... 48

4. Din Şartları................................................................................................................. 49

5. Evlenme Şartları.......................................................................................................... 49

6. İnterregnum Yasağı.................................................................................................... 50

7. Yaş.............................................................................................................................. 50

B. Krallık Sıfatının Başlaması.............................................................................................. 50

1. Tacın Otomatik İntikali ............................................................................................. 51

2. Yemin......................................................................................................................... 51

C. Krallık Sıfatının Sona Ermesi.......................................................................................... 51

1. Ölüm........................................................................................................................... 52

2. Feragat........................................................................................................................ 52

D. Niyabet........................................................................................................................... 52

E. Kraliyet Ödeneği (Sivil Liste).......................................................................................... 54

II. Cumhuriyetlerde................................................................................................................... 54

A. Cumhurbaşkanlarının Seçimi........................................................................................... 56

1. Seçilme Yeterliliği....................................................................................................... 56

a) Vatandaşlık............................................................................................................ 56

b) Seçme Hakkı......................................................................................................... 56

c) Medenî ve Siyasî Hakları Kullanma Ehliyeti........................................................ 56

d) Yaş........................................................................................................................ 57

e) Öğrenim Şartı........................................................................................................ 57

f) Olumsuz Şartlar

2. Seçim Usûlü................................................................................................................ 58

a) Parlâmento Tarafından.......................................................................................... 58

b) Seçim Kurulu Tarafından...................................................................................... 58

c) Halk Tarafından.................................................................................................... 61

d) Atamayla.............................................................................................................. 62

B. Cumhurbaşkanlarının Göreve Başlaması, Görev Süresi, Tekrar Seçilebilirliliği,
Görev Bağdaşmazlıkları.................................................................................................. 63

1. Göreve Başlama.......................................................................................................... 63

2. Yemin......................................................................................................................... 64

3. Görev Süresi............................................................................................................... 65

4. Tekrar Seçilebilirlilik................................................................................................... 67

5. Cumhurbaşkanlığı Bağdaşmazlıkları........................................................................... 67

C. Cumhurbaşkanının Görevini Sona Erdiren Haller........................................................... 68

1. Sürenin Dolması......................................................................................................... 68

2. İstifa........................................................................................................................... 69

3. Ölüm........................................................................................................................... 69

4. Cumhurbaşkanının Görevini Kesin Olarak Yapamayacak Durumda
Bulunması Hâli.......................................................................................................... 69 

5. Anayasayı İhlâl, Vatana İhanet Gibi Suçlardan Dolayı Mahkûmiyet........................ 70

D. Vekâlet............................................................................................................................ 70

1. Vekâlet Gerektiren Durumlar..................................................................................... 70

a) Cumhurbaşkanlığının Boşalması........................................................................... 70

b) Cumhurbaşkanının Görevini Geçici Olarak Yerine Getiremeyecek Durumda Bulunması              71

2. Vekilin Tespiti: Bireysel Vekâlet-Kolejyal Vekâlet................................................... 71

3. Vekilin Yetkileri.......................................................................................................... 73

E. Cumhurbaşkanlığı İdarî Teşkilâtı..................................................................................... 74

F. Cumhurbaşkanlarının Malî Hakları................................................................................. 75

G. Cumhurbaşkanlarının Kişisel Statüleri............................................................................ 76

 

 

 

İkinci Bölüm
Devlet Başkanlarının Sorumluluğu ve Sorumsuzluğu

I. Devlet Başkanlarının Siyasal Sorumsuzluğu.......................................................................... 79

A. Monarşilerde................................................................................................................... 80

B. Cumhuriyetlerde............................................................................................................. 81

II. Devlet Başkanlarının Cezaî Sorumluluğu ve Sorumsuzluğu................................................. 85

A. Parlâmenter Monarşilerde............................................................................................... 85

B. Parlâmenter Cumhuriyetlerde......................................................................................... 86

1. Kişisel Suçlarından Dolayı Cumhurbaşkanlarının Sorumluluğu................................. 86

2. Göreviyle İlgili Suçlarından Dolayı Cumhurbaşkanlarının Cezaî Sorumluluğu.......... 90

a) Tam Sorumsuzluk: İsrail....................................................................................... 90

b) Tam Sorumluluk: Portekiz.................................................................................... 90

c) İstisnaî Sorumluluk: Almanya, Avusturya, Finlandiya, Fransa,
İrlanda, İtalya, Türkiye ve Yunanistan................................................................ 91

.... aa) Kural: Sorumsuzluk........................................................................................ 91

.... bb) İstisna: Anayasayı İhlâl, Vatana İhanet, vb. Suçlardan Sorumluluk.............. 93

3. Cumhurbaşkanlarının Göreviyle İlgili Suçlarından Dolayı  Suçlandırılması ve Yargılanması Usûlü     94

a) Suçlandırma........................................................................................................... 95

.... aa) Suçlandırma Yetkisi........................................................................................ 95

.... bb) Suçlandırma Önergesi .................................................................................... 96

.... cc) Karar Yetersayısı ........................................................................................... 96

.... dd) Suçlandırılan Cumhurbaşkanı Görevde Kalır mı?.......................................... 97

b) Yargılama.............................................................................................................. 97

.... aa) YargılamaMakamı........................................................................................... 97

....      aaa) Anayasa Mahkemesi Sistemi .................................................................. 98

....      bbb) Temyiz Mahkemesi Sistemi .................................................................. 98

....      ccc) Özel Mahkeme Sistemi ........................................................................... 98

....      ddd) Diğer Meclis Sistemi .............................................................................. 98

.... bb) Yargılama Makamının Fiilin Tavsifi Konusundaki Yetkisizliği .................... 99

.... cc) Yargılama Makamının Yetkisi ....................................................................... 99

.... Yargılama Makamının Beraat veya Mahkûmiyet Kararı Ne Sonuç Doğurur....... 99

Ek Başlık: “Vatana İhanet” Suçu Üzerine Bir Not............................................................ 101

1. Fransa’da “Yüksek İhanet (Haute Trahison)” Kavramı........................................... 102

2. Türkiye’de................................................................................................................ 103

3. Suçların ve Cezaların Kanunîliği İlkesi Karşısında  Vatana İhanet Suçu................... 103

a) “Cezacı” Görüş................................................................................................... 103

b) “Anayasacı” Görüş............................................................................................. 103

c) Karma Görüş....................................................................................................... 104

d) Görüşümüz......................................................................................................... 105

III. Devlet Başkanlarının Hukukî Sorumluluğu....................................................................... 106

A. Parlâmenter Monarşilerde............................................................................................. 108

B. Parlâmenter Cumhuriyetlerde....................................................................................... 111

1. Kişisel Eylem ve İşlemlerinden Dolayı Cumhurbaşkanlarının Hukukî
Sorumluluğu............................................................................................................. 111

2. Göreviyle İlgili Eylem ve İşlemlerinden Dolayı  Cumhurbaşkanlarının Hukukî Sorumluluğu             112

 

 

 

Üçüncü Bölüm
devlet Başkanlarının görev ve yetkİlerİ

I. Devlet Başkanlarının “Devletin Başı” Olması Sıfatıyla Sahip Olduğu
Görev ve Yetkiler............................................................................................................... 118

1. Temsil Görev ve Yetkisi........................................................................................... 118

2. Gözetme Görev ve Yetkisi....................................................................................... 119

3. Hakemlik Görev ve Yetkisi...................................................................................... 119

4. Bilgilendirilme Yetkisi.............................................................................................. 119

5. Uyarma ve Görüş Bildirme Görev ve Yetkisi.......................................................... 120

II. Devlet Başkanlarının Yasamayla İlgili Görev ve Yetkileri.................................................. 121

A. Fesih Yetkisi................................................................................................................. 121

1. Feshin Tanımı........................................................................................................... 121

2. Fesih Hakkının Tarihsel Kökeni............................................................................... 122

3. Fesih Hakkının Sahibi............................................................................................... 123

4. Fesih Hakkı ve Karşı-İmza Kuralı............................................................................ 124

5. Görüş Alma.............................................................................................................. 125

6. Fesih Sebepleri......................................................................................................... 125

7. Fesih Yasakları......................................................................................................... 127

8. Fesih İşleminin Hukukî Niteliği................................................................................ 128

9. Fesih İşleminin Hukukî Biçimi................................................................................. 128

10. Fesih İşleminin Denetimi Sorunu........................................................................... 129

11. Feshin Sonuçları..................................................................................................... 130

12. Yeni Seçimler.......................................................................................................... 131

13. Değerlendirme: Fesih Hakkı ve Parlâmenter Sistem............................................... 132

14. Fesih ve Halkın Hakemliği...................................................................................... 132

15. Taktik Fesihler....................................................................................................... 133

16. Anayasal Düzenlemeler.......................................................................................... 134

B. Parlâmentoyu Toplantıya Çağırma, Toplantılarını Erteleme,
Toplantılarını Kapatma Yetkisi.................................................................................... 141

C. Mesaj Yetkisi................................................................................................................ 143

D. Onay veya Geri Gönderme Yetkisi.............................................................................. 145

1. Kralî Onay................................................................................................................ 145

2. Geri Gönderme......................................................................................................... 148

a) Güçleştirici Veto................................................................................................. 149

b) Geciktirici Veto................................................................................................... 150

E. Isdar Yetkisi.................................................................................................................. 151

1. Tanımı...................................................................................................................... 151

2. Isdarın Fonksiyonları............................................................................................... 153

3. “Isdar” ile “Onay” Arasındaki Fark......................................................................... 154

a) Kanunun Varlığının Tespiti................................................................................. 153

b) Kanunun Aslına Uygunluğunun Tasdiki............................................................ 154

4. Cumhurbaşkanları Kanunları Isdar Etmeyi Reddedebilir
veya Isdarı Geciktirebilir mi?.................................................................................. 155

5. Anayasal Düzenlemeler............................................................................................ 156

F. Yayın Yetkisi................................................................................................................. 159

G. Referanduma Sunma Yetkisi......................................................................................... 162

H. Devlet Başkanlarının Anayasa Değişikliği Sürecindeki Yetkileri.................................. 163

1. Teklif Yetkisi............................................................................................................ 163

2. Karar Yetkisi............................................................................................................ 163

3. Bir Defa Daha Görüşülmek Üzere Geri Gönderme Yetkisi..................................... 163

4. Referanduma Sunma Yetkisi..................................................................................... 164

5. Onama Yetkisi.......................................................................................................... 164

III. Devlet Başkanlarının Yürütmeyle İlgili Görev ve Yetkileri............................................... 164

A. Başbakanı Atamak........................................................................................................ 165

1. Birinci Sistem: Devlet Başkanının Başbakanı Doğrudan  Ataması+
Parlâmentonun Güven Oyu..................................................................................... 165

2. İkinci Sistem: Devlet Başkanının Önerisi+Parlâmentonun  Kabulü+Devlet Başkanının Ataması       166

3. Başbakanın Parlâmento Başkanı Tarafından Atanması............................................ 167

4. Halk Tarafından Seçim............................................................................................. 168

5. Karşı-İmza Kuralı..................................................................................................... 168

6. Devlet Başkanı İstediği Kişiyi Başbakan Olarak Atayabilir mi?.............................. 169

7. İngiltere’de Başbakanın Atanması............................................................................ 171

B. Başbakanı Azletmek..................................................................................................... 171

C. Bakanları Atamak ve Azletmek.................................................................................... 174

1. Başbakanın Önerisini Öngören Anayasalar.............................................................. 174

2. Başbakanın Önerisini Öngörmeyenler...................................................................... 175

3. Bakan Atama Yetkisini Başbakana Verenler............................................................ 176

Devlet Başkanı Başbakanın Önerdiği Kişiyi Bakan Olarak Atamayı
Reddedebilir mi?................................................................................................. 176

Devlet Başkanı, Başbakanın görevden Alınmasını Önerdiği Bakanı Görevden Almayı Reddedebilir mi?          177

Yargı Denetiminin Yapılamaması............................................................................ 178

D. Bakanlar Kuruluna Başkanlık Etmek............................................................................ 178

E. Bazı Kamu Görevlilerini Atamak.................................................................................. 179

F. Düzenleyici İşlem Yapmak........................................................................................... 183

1. Kanunların Uygulanmasına İlişkin Düzenleyici İşlem Yapma Yetkisi..................... 183

2. Teşriî Devir Yoluyla Düzenleyici İşlem Yapma Yetkisi.......................................... 184

3. Özerk Düzenleme Yetkisi........................................................................................ 186

G. Bakanlar Kurulu İşlemlerini İmzalamak........................................................................ 187

Devlet Başkanı Bakanlar Kurulu İşlemlerini İmzalamayı Reddedemez....................... 188

Devlet Başkanı Neleri Yapabilir?................................................................................. 189

H. Devlet Başkanlarının Silahlı Kuvvetlerin Komutasıyla İlgili Yetkileri.......................... 190

1. Baş Komutanlık: Sembolik Temsil Yetkisi............................................................... 190

2. Silahlı Kuvvetlerin “Yüksek Komutası”: Silahlı Kuvvetlere Emir
Verme Yetkisi.......................................................................................................... 190

a) Karşı-İmza Kuralına Tâbi Olarak Devlet Başkanına Verenler............................ 191

b) Hükûmete Verenler............................................................................................. 192

c) Savunma Bakanına Verenler................................................................................ 193

3. Silahlı Kuvvetlerin “Teknik Komutası”: Silahlı Kuvvetleri  Yönetme Yetkisi......... 193

I. Devlet Başkanlarının Kriz Dönemlerinde Olağanüstü Yetkileri..................................... 195

1. Hükûmetlere ve Parlâmentolara Verenler................................................................. 196

2. Devlet Başkanlarına Verenler................................................................................... 197

IV. Devlet Başkanlarının Yargıyla İlgili Olan Görev ve Yetkileri............................................ 199

A. Gras Yetkisi.................................................................................................................. 199

Amnisti-Gras Ayrımı................................................................................................... 199

Tanımlar....................................................................................................................... 200

Farkları......................................................................................................................... 201

Yetkili Organ................................................................................................................ 201

Temelleri....................................................................................................................... 202

Amnisti Yetkisinin Temeli...................................................................................... 202

Gras Yetkisinin Temeli........................................................................................... 203

Gras Yetkisi Konusunda Karşılaştırmalı Hukuktan  Çıkan Sonuçlar........................... 204

Yetkili Organ........................................................................................................... 204

Gras Yetkisinin Bakanlar Hakkında Kullanılması Yasağı........................................ 204

Sebep Bakımından Sınırlama................................................................................... 205

Yargısal Bir Organın Görüşünün Alınması Şartı..................................................... 205

Devlet Başkanları Gras Yetkilerini Tek Başlarına Kullanabilirler mi?.................... 205

.... Gras Yetkisinin Devlet Başkanı Tarafından Tek Başına
Kullanılabildiği Ülkeler....................................................................................... 205

.... Gras Yetkisinin Devlet Başkanı Tarafından Tek Başına
Kullanılamadığı Ülkeler...................................................................................... 206

.... Türkiye.............................................................................................................. 207

B. Hakimleri Atamak......................................................................................................... 210

C. Savcıları Atamak........................................................................................................... 213

D. Yüksek Mahkemelere Üye Seçmek.............................................................................. 213

E. Hakimler Yüksek Kuruluna Başkanlık Etmek ve Bu Kurula Üye Seçmek.................... 217

F. Anayasa Mahkemesinde İptal Davası Açmak.............................................................. 218

V. Devlet Başkanlarının Dış İlişkiler Alanındaki Görev ve Yetkileri...................................... 219

A. Yabancı Devletlere Temsilci Göndermek ve Yabancı Temsilcileri Kabul Etmek.......... 220

B. Uluslararası Andlaşma Akdetmek ve Onaylamak......................................................... 222

1. Akdetme Yetkisi....................................................................................................... 222

2. Onay Yetkisi............................................................................................................ 223

a) Yetkili Makam.................................................................................................... 224

b) Karşı-İmza Kuralı .............................................................................................. 224

c) Parlâmentonun Uygun Bulması Şartı.................................................................. 224

d) Devlet Başkanları Parlâmentoların Uygun Bulduğu Andlaşmaları
Onaylamayı Reddedebilir mi?............................................................................ 226

Yürürlüğe Girme...................................................................................................... 227

İlân ve Yayın........................................................................................................... 227

C. Savaş ve Barış İlân Etmek............................................................................................. 229

1. Monarşilerde............................................................................................................ 229

2. Cumhuriyetlerde....................................................................................................... 230

VI. Devlet Başkanlarının Diğer Görev ve Yetkileri................................................................. 232

1. Bazı Kurullara Başkanlık Etmek.............................................................................. 232

2. Onursal Payeler Vermek........................................................................................... 232

3. Para Bastırmak......................................................................................................... 233

4. Medenî Hukuk Alanındaki Yetkiler......................................................................... 234

5. Yurt Dışına Çıkma Yasağı........................................................................................ 234

 

Dördüncü Bölüm
Karşı-İmza Kuralı

I. Karşı-İmza Kuralının Tanımı, Fonksiyonu, Müeyyidesi ve Tarihsel Kökeni.................... 235

1. Tanımı............................................................................................................................ 235

2. Fonksiyonu.................................................................................................................... 235

3. Müeyyidesi................................................................................................................... 236

4. Karşı-İmza Kuralının Tarihsel Kökeni.......................................................................... 236

II. Karşı-İmza Kuralı Hakkında Anayasal Düzenlemeler....................................................... 237

III. Karşı-İmza Kuralının Kapsamı......................................................................................... 243

1. Karşı-İmza Kuralını Mutlak Olarak Tanıyan Ülkeler................................................... 243

2. Karşı-İmza Kuralını Genel Olarak Tanıyıp Bundan Bazı  İşlemleri İstisna
Tutan Ülkeler................................................................................................................ 244

3. Karşı-İmza Kuralının İstisnaî Olarak Tanıyan Ülke...................................................... 245

IV. Anayasalar Devlet Başkanının Hangi İşlemlerini Karşı-İmza Kuralından İstisna Tutmaktadırlar?              246

1. Mesaj Gönderme Yetkisi............................................................................................... 246

2. Kanunları Bir Kez Daha Görüşümek Üzere Geri Göndermek Yetkisi.......................... 247

3. Kanunları Referanduma Sunma Yetkisi......................................................................... 247

4. Parlâmentoyu Feshetmek Yetkisi.................................................................................. 247

5. Başbakan Atamak Yetkisi.............................................................................................. 247

6. Anayasa Mahkemesine Üye Seçmek Yetkisi................................................................ 248

7. Anayasa Mahkemesinde İptal Davası Açmak Yetkisi.................................................. 249

8. Devlet Başkanlığı İdarî Teşkilâtına Personel Atama Yetkisi......................................... 249

9. İstifa Yetkisi.................................................................................................................. 249

İstisnaların Dar Yorumlanması Kuralı (Yorum Yoluyla Yeni İstisna Yaratma Yasağı)..... 249

V. Karşı-İmza Atma Yetkisi................................................................................................... 251

VI. “Bakanın Refakati” İlkesi.................................................................................................. 252

II. Türkiye’de Karşı-İmza Kuralı ve Cumhurbaşkanının Tek Başına İşlem Yapıp Yapamayacağı Sorunu        255

A. Anayasal Düzenleme.................................................................................................... 255

B. Doktrinin Ürettiği İstisnalar.......................................................................................... 256

1. Yasama ve Yargıya İlişkin Yetkiler Karşı-İmza  Kuralına Tâbi Değildir.................. 257

2. Cumhurbaşkanının Yürütmeyle İlgili İcraî Olmayan Yetkileri
Karşı-İmza Kuralına Tâbi Değildir.......................................................................... 258

Doktrinin Ürettiği İstisnaların Eleştirisi....................................................................... 259

C. Görüşümüz................................................................................................................... 259

D. Cumhurbaşkanının Başbakan veya İlgili Bakanın Karşı-İmzasını Almadan
Yaptığı İşlemlerin Müeyyidesi Nedir?......................................................................... 262

 

Beşinci Bölüm
devlet başkanı-hükûmet Çatışması

I. Devlet Başkanları Yetkilerini Tek Başına Kullanabilir mi?.................................................. 265

A. Başkanlık Sistemlerinde: Evet....................................................................................... 265

B. Parlâmenter Sistemlerde: Hayır..................................................................................... 266

II. Devlet Başkanları Hükûmetin İşlemlerini İmzalamayı Reddedebilir mi?........................... 267

A. Birinci Neden: Devlet Başkanı Sorumsuzdur............................................................... 268

B. İkinci Neden: Devlet Başkanı Demokratik Meşruluktan Mahrumdur.......................... 269

C. Üçüncü Neden: Devlet Başkanının İmza Yetkisi, Bir Tevsik
Etme Yetkisinden İbarettir............................................................................................ 269

III. Devlet Başkanları Hükûmetin Kendisinden Yapmasını İstedikleri İşlemleri
Yapmayı Reddedebilir mi?................................................................................................. 271

İki-Başlılık Sorunu ve Çözümü.................................................................................... 273

Hangi Baş Etkisiz Bırakılmalı ...................................................................................... 273

V. Devlet Başkanının Bu Yükümlülüklerinin Müeyyidesi Nedir?.......................................... 274

A. Devlet Başkanının, Başbakan veya İlgili Bakanın Karşı-İmzasını Almadan İşlem Yapmasının Müeyyidesi Nedir?              275

B. Devlet Başkanının Bakanlar Kurulunun İşlemlerini İmzalamayı Reddetmesinin Müeyyidesi Nedir?     276

C. Devlet Başkanının Hükûmetin Kendisinden Kullanılmasını İstediği
Yetkiyi Kullanmayı Reddetmesinin Müeyyidesi Nedir?............................................. 277

- Müeyyidesizlik Durumunda Devlet Başkanına Karşı Yapılacak Bir Şey Yok mudur?.. 277

1. Tali Kurucu İktidarın Tepkisi.................................................................................. 277

2. Yasama Organının Tepkisi....................................................................................... 278

3. Anayasayı İhlâl İle Suçlandırma............................................................................... 278

4. Vatana Ehanetle Suçlandırma ................................................................................... 279

5. İstifaya Zorlama....................................................................................................... 279

a) Sistematik Güvensizlik Oyu............................................................................... 281

b) Bakanlar Kurulunun Grevi.................................................................................. 281

6. Bütçe Kısma............................................................................................................. 280

7. Halkın Hakemliğine Başvurma................................................................................. 280

a) Referandum......................................................................................................... 280

b) Fesih ve Erken Seçim Kararı............................................................................... 280

8. Bakanlar Kurulunun İstifası .................................................................................... 281

 

Sonuç..................................................................................................................................... 283

 

EK: Devlet Başkanları Listesi................................................................................................. 290

 

Bibliyografya......................................................................................................................... 291

.... I. Anayasalar...................................................................................................................... 291

.... II. Kitaplar ve Makaleler.................................................................................................... 292

 

Dizin...................................................................................................................................... 297

.... I. Anayasa Maddeleri......................................................................................................... 297

.... II. Kanunlar........................................................................................................................ 299

.... III. Mahkeme Kararları...................................................................................................... 299

.... IV. İsim ve Kavram Dizini................................................................................................. 300

 

Yazarın Özgeçmişi ve Yayın Listesi.................................................................................. 283

 

 

 

 

Copyright

c) Kemal Gözler. 2001-2004. Bu sayfaya izin almadan link verilebilir. Ancak, bu web sayfası, önceden izin almaksızın ne suretle olursa olsun, kopyalanamaz, çoğaltılamaz, tekrar yayınlanamaz, dağıtılamaz, başka internet sitelerine metin olarak konulamaz. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 3.3.2004 tarih ve 5101sayılı kanunla değişik 71 ve 72’nci maddeleri, bir kitabı herhangi bir yöntemle (fotokopi dahil) çoğaltanları, dağıtanları, satanları, elinde bulunduranları, paraya çevrilmeksizin, 2 (iki) yıldan 4 (dört) yıla kadar hapis cezası veya 50 (elli) milyar liradan 150 (yüzelli) milyar liraya kadar ağır para cezasıyla veya zararın ağırlığı dikkate alınarak bunların her ikisiyle birden cezalandırmaktadır.

Aksi belirtilinceye kadar, bu kitabın internet versiyonundan bir adet yazıcı çıktısı, ticari olmayan kişisel kullanım için,  alınabilir ve keza kitabın bir adet kopyası aynı amaçla kişisel kullanıcı tarafından hard diskte saklanabilir.  

Alıntılar (İktibas) Konusunda Açıklamalar

Bu kitaptan yapılacak alıntılarda (iktibaslarda) 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 35’inci maddesinde öngörülen şu şartlara uyulmalıdır: (1) İktibas, bir eserin “bazı cümle ve fıkralarının” bir başka esere alınmasıyla sınırlı olmalıdır (m.35/1). (2) İktibas, maksadın haklı göstereceği bir nispet dahilinde ve münderecatını aydınlatmak maksadıyla yapılmalıdır (m.35/3). (3) İktibas, belli olacak şekilde yapılmalıdır (m.35/5) [Bilimsel yazma kurallarına göre, aynen iktibasların tırnak içinde verilmesi ve iktibasın üç satırdan uzun olması durumunda iktibas edilen satırların girintili paragraf olarak dizilmesi gerekmektedir]. (4) İktibas ister aynen, ister mealen olsun, eserin ve eser sahibinin adı belirtilerek iktibasın kaynağı gösterilmelidir (m.35/5). (5) İktibas edilen kısmın alındığı yer belirtilmelidir (m.35/5).

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 21.2.2001 tarih ve 4630 sayılı kanunla değişik 71’inci maddesinin 4’üncü fıkrası, 35’inci maddeye aykırı olarak “kaynak göstermeyen veya yanlış yahut kifayetsiz veya aldatıcı kaynak” göstererek iktibas yapan kişileri, 4 (dört) yıldan 6 (altı) yıla kadar hapis ve 50 (elli) milyar liradan 150 (yüzelli) milyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırmaktadır.

Ayrıca Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 18 Şubat 1981 tarih ve E.1980/1, K.1981/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına göre kararına göre, “iktibas hususunda kullanılan eser sahibinin ve eserinin adı belirtilse bile eser sahibi, haksız rekabet hükümlerine dayanarak Borçlar Kanununun 49. maddesindeki koşulların gerçekleşmesi halinde manevi tazminat isteyebilir”.

Yukarıdaki şartlara uygun olarak alıntı yapılırken bu kitaba şu şekilde atıf yapılması önerilir:

Kemal Gözler, Devlet Başkanları: Bir Karşılaştırmalı Anayasa Hukuku İncelemesi, Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları, 2001, XVI+320 s. (www.anayasa.gen.tr/devletbaskanlari.htm; erişim tarihi).

 


Editör: Kemal Gözler

Ana Sayfa: www.anayasa.gen.tr

İlk Konuluş: 2001(uludag.edu.tr altında)

1 Nisan 2004 (anayasa.gen.ttr altında)

PDF olarak konuluş:  12 Mart 2009

Son değişiklik: 13 Mart 2009