TÜRK ANAYASA HUKUKU SİTESİ

 anayasa.gen.tr

 

Kemal Gözler, Türk Anayasa Hukuku, Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları, 2000,  32+1072 s. www.anayasa.gen.tr/tah.htm

 

Kemal Gözler, Türk Anayasa Hukuku Dersleri, Bursa Ekin Kitabevi Yayınları, Üçüncü Baskı, 2005, XVI+ 432 s. www.anayasa.gen.tr/tahd.htm

Kemal Gözler, Anayasa Hukukuna Giriş: Genel Esaslar ve Türk Anaya Hukuku, Bursa,  Ekin Kitabevi Yayınları, Altıncı Baskı, Ekim 2005, XVI+384 s. www.anayasa.gen.tr/ahg.htm Kemal Gözler (Haz.), Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları, Ekim 2005 Baskı,  (128 s., link.

 

Temel İlkeler

(Türkiye Cumhuriyetinin Temel Nitelikleri

 

Kemal Gözler

Kemal Gözler, Türk Anayasa Hukuku, Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları, 2000, s.105-201'den alınmıştır (www.anayasa.gen.tr/temelilkeler.htm (23 Kasım 2005).

 

 

 

PLAN

I. Cumhuriyetçilik İlkesi......................................................................................................... 105

    A. Cumhuriyet Nedir?....................................................................................................... 106

        1. Dar Anlamda Tanım: Cumhuriyet Monarşinin Tersidir.......................................... 107

        2. Geniş Anlamda Tanım: “Cumhuriyet = Demokrasi”............................................... 108

        3. Hangi Anlayış Doğru: Ampirik Veriler.................................................................... 109

    B. Türkiye’de Cumhuriyet Anlayışı................................................................................. 110

        1. Türk Anayasa Hukuku Doktrininin Cumhuriyet Anlayışı...................................... 110

        2. Türk Anayasa Mahkemesinin Cumhuriyet Anlayışı............................................... 114

    Sonuç................................................................................................................................. 115

II. Üniter Devlet İlkesi............................................................................................................ 115

    A. Genel Olarak Üniter Devlet.......................................................................................... 116

    B. Türkiye Devletinin Üniter Niteliği................................................................................ 117

        1. Ülkenin Bölünmez Bütünlüğü.................................................................................. 117

        2. Milletin Bölünmez Bütünlüğü.................................................................................. 118

III. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi................................................................................ 119

    A. “İnsan Hakları” Terimi................................................................................................. 119

    B. “Saygılı” Terimi............................................................................................................ 120

    C. “İnsan Haklarına Dayalı” Terimi ile “İnsan Haklarına Saygılı” terimi Arasında
Fark Var mıdır?............................................................................................................. 121

    D. İnsan Haklarına Saygı “Toplumun Huzuru, Millî Dayanışma ve Adalet” Anlayışı
ile Çerçevelendirilmiş midir?......................................................................................... 121

IV. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet................................................................................ 123

A. Millet Kavramı............................................................................................................. 124

    1. Objektif Millet Anlayışı........................................................................................... 125

    2. Sübjektif Millet Anlayışı.......................................................................................... 126

B. Atatürk’ün Milliyetçilik Anlayışı Nedir?..................................................................... 127

    1. Atatürk’ün Yazılarında............................................................................................. 127

    2. Anayasada................................................................................................................ 128

    3. Anayasa Mahkemesi Kararlarında........................................................................... 129

Hukukumuzdaki Objektif Milliyetçilik Unsurları............................................................. 130

V. Demokratik Devlet İlkesi................................................................................................... 131

A. Demokrasi Nedir?......................................................................................................... 132

    1. Normatif Demokrasi Teorisi.................................................................................... 132

    2. Ampirik Demokrasi Teorisi..................................................................................... 133

B. 1982 Anayasasına Göre Demokratik Devlet................................................................ 135

VI. Lâik Devlet İlkesi.............................................................................................................. 137

A. Din Hürriyeti................................................................................................................ 139

    1. İnanç Hürriyeti......................................................................................................... 139

    2. İbadet Hürriyeti........................................................................................................ 142

B. Din ve Devlet işlerinin Ayrılığı..................................................................................... 143

    1. Devletin Resmî Bir Dini Olmamalıdır...................................................................... 143

    2. Devlet Bütün Dinler Karşısında Tarafsız Olmalıdır................................................. 145

    3. Devlet Bütün Din Mensuplarına Eşit Davranmalıdır............................................... 145

    4. Din Kurumları ile Devlet Kurumları Birbirinden Ayrı Olmalıdır............................. 146

    5. Hukuk Kuralları Din Kurallarına Uymak Zorunda Olmamalıdır.............................. 148

Lâiklik Konusunda Değerlendirmeler................................................................................. 150

    1. Dünya Devletleri Anayasalarında Lâiklik İlkesi....................................................... 150

    2. Lâiklik ile Demokrasi Arasında Bir İlişki Var mıdır?................................................ 152

VII. Sosyal Devlet İlkesi......................................................................................................... 154

A. Genel Olarak Sosyal Devlet Anlayışı........................................................................... 155

    1. Tanım....................................................................................................................... 155

    2. Tarihsel Gelişim: Jandarma Devletten Sosyal Devlete............................................. 155

    3. Sosyal Devlet - Sosyalist Devlet.............................................................................. 155

    4. Sosyal Devlet - Devletçilik....................................................................................... 156

    5. Sosyal Devletin Hürriyet Anlayışı: “Özgürleştirme”.............................................. 156

    6. Anayasa Mahkemesinin Sosyal Devlet Anlayışı..................................................... 157

B. Anayasada Ekonomik Sistem Tercihi Var mıdır?.......................................................... 158

C. Sosyal Devleti Gerçekleştirmeye Yönelik Tedbirler..................................................... 160

    1. Herkese İnsan Onuruna Yaraşan Asgarî Bir Yaşam Düzeyi Sağlamaya Yönelik Tedbirler: Sosyal Haklar         160

    2. Gelir ve Servet Farklılıklarının Azaltılmasına Yönelik Tedbirler.............................. 163

Değerlendirmeler................................................................................................................ 164

    1. Sosyal Devlet Hakkında........................................................................................... 164

    2. “Anayasal İktisat” veya “İktisat Politikası Anayasası” Hakkında.......................... 168

VIII. Hukuk Devleti................................................................................................................ 169

A. Genel Olarak Hukuk Devleti İlkesi............................................................................... 169

    1. Tanım....................................................................................................................... 169

    2. Tarihsel Gelişim: Polis Devleti ve Hazine Teorisi................................................... 170

    3. Anayasa Mahkemesinin Hukuk Devleti Anlayışı.................................................... 171

B. Hukuk Devletinin Gerekleri.......................................................................................... 173

    1. Yasama Organı Hukuka Bağlı Olmalıdır................................................................... 173

    2. Yürütme Organı Hukuka Bağlı Olmalıdır................................................................. 174

    3. Yargı Organı da Hukuka Bağlı Olmalıdır.................................................................. 176

Hukuk Devleti Kavramı Hakkında Değerlendirme....................................................... 178

IX. Eşitlik İlkesi...................................................................................................................... 180

A. Hukukî Niteliği............................................................................................................. 180

B. Muhatapları.................................................................................................................. 181

    1. Kanunun Uygulayıcıları........................................................................................... 181

    2. Kanun Koyucu......................................................................................................... 181

C. Çeşitleri......................................................................................................................... 181

    1. Mutlak Eşitlik.......................................................................................................... 182

    2. Nispî Eşitlik............................................................................................................. 182

D. Kanunların Anayasaya Uygunluğunun Denetiminde Eşitlik İlkesi.............................. 185

    1. Mutlak Eşitlik İlkesi Bakımından Denetim.............................................................. 185

    2. Nispî Eşitlik İlkesi Bakımından Denetim................................................................. 185

E. “Eşitsizlik” - “Eksik Düzenleme” İlişkisi ve Anayasa Mahkemesinin Eksik
Düzenleme Nedeniyle İptal Kararı Vermemesi Gerekliliği........................................... 189

X. Başlangıçta Belirtilen Temel İlkeler.................................................................................... 193

Atatürk İlke ve İnkılâpları Üzerine Bir not....................................................................... 196

    1. Atatürk İlkeleri......................................................................................................... 197

    2. Atatürk İnkılâpları.................................................................................................... 200

Temel İlkeler Hakkında Genel Bir Değerlendirme................................................................... 201

 

 

 

Anayasamızın 1’inci maddesine göre, “Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir”. Anayasamızın 2’nci maddesine göre ise “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir”. Anayasamızın 3’üncü maddesine göre, “Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür”.

Bu ilk üç maddeden yola çıkarak devletin temel nitelikleri  konusunda 1982 Anayasası tarafından benimsenmiş ilkeleri şu şekilde sıralayabiliriz:

1. Cumhuriyetçilik ilkesi

2. Üniter devlet ilkesi

3. İnsan haklarına saygılı devlet ilkesi

4. Atatürk milliyetçiliğine bağlı devlet ilkesi

5. Demokratik devlet ilkesi

6. Laik devlet ilkesi

7. Sosyal devlet ilkesi

8. Hukuk devleti ilkesi

9. Eşitlik ilkesi

10. Başlangıçta belirtilen temel ilkeler

Şimdi bu ilkeleri sırasıyla görelim:

I. Cumhuriyetçilik İlkesi......................................................................................................... 105

II. Üniter Devlet İlkesi............................................................................................................ 115

III. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi................................................................................ 119

IV. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet................................................................................ 123

V. Demokratik Devlet İlkesi................................................................................................... 131

VI. Lâik Devlet İlkesi.............................................................................................................. 137

VII. Sosyal Devlet İlkesi......................................................................................................... 154

VIII. Hukuk Devleti................................................................................................................ 169

IX. Eşitlik İlkesi...................................................................................................................... 180

X. Başlangıçta Belirtilen Temel İlkeler.................................................................................... 193

 

 


 

Copyright

(c) Kemal Gözler. 2005. Bu sayfaya izin almadan link verilebilir. Ancak, bu web sayfası, önceden izin almaksızın ne suretle olursa olsun, kopyalanamaz, çoğaltılamaz, tekrar yayınlanamaz, dağıtılamaz, başka internet sitelerine metin olarak konulamaz. İzin için kgozler@hotmail.com adresine başvurunuz. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 21.2.2001 tarih ve 4630 sayılı Kanun ve 3.3.2004 tarih ve 5101 sayılı Kanunla değişik 71 ve 72’nci maddeleri, bir fikir ve sanat eserini herhangi bir yöntemle çoğaltanları, dağıtanları, satanları, elinde bulunduranları, paraya çevrilmeksizin, 2 (iki) yıldan 4 (dört) yıla kadar hapis cezası veya 50 (elli) milyar liradan 150 (yüzelli) milyar liraya kadar ağır para cezasıyla veya  zararın ağırlığı dikkate alınarak bunların her ikisiyle birden cezalandırmaktadır.

Alıntılar (İktibas) Konusunda Açıklamalar

Bu çalışmadan yapılacak alıntılarda (iktibaslarda) 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 35’inci maddesinde öngörülen şu şartlara uyulmalıdır: (1) İktibas, bir eserin “bazı cümle ve fıkralarının” bir başka esere alınmasıyla sınırlı olmalıdır (m.35/1). (2) İktibas, maksadın haklı göstereceği bir nispet dahilinde ve münderecatını aydınlatmak maksadıyla yapılmalıdır (m.35/3). (3) İktibas, belli olacak şekilde yapılmalıdır (m.35/5) [Bilimsel yazma kurallarına göre, aynen iktibasların tırnak içinde verilmesi ve iktibasın üç satırdan uzun olması durumunda iktibas edilen satırların girintili paragraf olarak dizilmesi gerekmektedir]. (4) İktibas ister aynen, ister mealen olsun, eserin ve eser sahibinin adı belirtilerek iktibasın kaynağı gösterilmelidir (m.35/5). (5) İktibas edilen kısmın alındığı yer belirtilmelidir (m.35/5).

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 21.2.2001 tarih ve 4630 sayılı Kanun ve 3.3.2004 tarih ve 5101 sayılı Kanunla değişik 71’inci maddesinin 4’üncü fıkrası, 35’inci maddeye aykırı olarak “kaynak göstermeyen veya yanlış yahut kifayetsiz veya aldatıcı kaynak” göstererek iktibas yapan kişileri, 2 (iki) yıldan 4 (dört) yıla kadar hapis veya 50 (elli) milyar liradan 150 (yüzelli) milyar liraya kadar ağır para cezasıyla veya  zararın ağırlığı dikkate alınarak bunların her ikisiyle birdencezalandırmaktadır.

Ayrıca Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 18 Şubat 1981 tarih ve E.1980/1, K.1981/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına göre kararına göre, “iktibas hususunda kullanılan eser sahibinin ve eserinin adı belirtilse bile eser sahibi, haksız rekabet hükümlerine dayanarak Borçlar Kanununun 49. maddesindeki koşulların gerçekleşmesi halinde manevi tazminat isteyebilir”.

Yukarıdaki şartlara uygun olarak alıntı yapılırken bu çalışmaya şu şekilde atıf yapılması önerilir:

Kemal Gözler, Türk Anayasa Hukuku, Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları, 2000, s.105-201  (www.anayasa.gen.tr/temelilkeler.htm, 23 Kasım 2005).

 


23 Mayıs 2005
Editör: Kemal Gözler

kgozler@hotmail.com

Ana Sayfa: www.anayasa.gen.tr